De knipkunstenaar is zeer waarschijnlijk Christiaan Coerdes uit Hoorn (1774-1828). Ik zeg zeer waarschijnlijk omdat de naam Coerdes niet heel veel voorkomt, al helemaal niet in West-Friesland. Het is bovendien de enige Coerdes die ik ben tegengekomen met uitsluitend de voorletter C. Het knipkunstwerk is namelijk ondertekend met C. Coerdes. Naam, omgeving en tijdperk komen helemaal overeen met de personen waarvoor het geknipt is. Daarom ben ik er zelf wel redelijk van overtuigd dat deze Christiaan Coerdes de maker is.

Christiaan Coerdes is op 28 mei 1803 getrouwd met Neltje van Keeren (overleden Hoorn, 17 september 1824). Uit haar overlijdensakte blijkt dat Christiaan op dat moment in Alkmaar woonde, en Neltje in Hoorn. Het is mij niet duidelijk waarom ze gescheiden leefden, wat toch niet heel gebruikelijk was in die tijd. Uit het huwelijk is in ieder geval één kind geboren, maar dat is op 6-jarige leeftijd overleden (begraven 14 juni 1810). Van Christiaans ouders heb ik niets kunnen terugvinden. Mogelijk is de naam van zijn vader iets anders gespeld. Ik ben Curdes, Kordes en Koerdes tegengekomen, allen Hoorn laatste kwart 18e eeuw. Maar helaas heb ik nog geen geboorteakte of iets dergelijks van Christiaan gevonden.

Verder weten we dat Christiaan een tijd in het tuchthuis in Alkmaar heeft gezeten, op kosten van Hoorn. Waarom hij daar zat, behoeft nog meer archiefonderzoek.

Het knipselkunstwerk is gemaakt ter gelegenheid van het 15-jarig huwelijk van Jacob Hendriksz Paarlberg (Paarlenberg) en Neeltje Jans Ploeger. Dit zijn rechtstreekse voorouders van mij, zeven generaties geleden, van mijn moeders kant. Ik ben tijdens genealogisch onderzoek bij toeval op het bestaan van dit knipselkunstwerk gestuit. Dat was een hele verrassing. Het is de mij oudst bekende tastbare herinnering aan mijn voorouders.

Jacob en Neeltje zijn afkomstig uit Oudkarspel. Jacob is daar geboren op 29 februari 1764, Neeltje op 4 september 1774. Jacob is daar ook overleden, op 8 of 9 augustus 1823. Na Jacobs overlijden is Neeltje hertrouwd met Pieter Steeman. Zo zal zij in Alkmaar terecht zijn gekomen, want daar is zij op 15 april 1837 overleden. Neeltje en Jacob zijn getrouwd op 6 juni 1797 te Langedijk. In 1812 waren zij dus 15 jaar getrouwd. Kinderen zijn Klaas (ca. 1798-1877), Trijntje (1811-1812), Jan (1803-1804), Pieter (1804-1804), Pieter (1807-1807) en, mijn voorouder, Jan Paarlberg (ca. 1805-1849). De in 1812 nog levende kinderen waren op dat moment veel te jong om het knipselkunstwerk aan de ouders te geven. Wie het hen wel gegeven heeft is onduidelijk. Niet de ouders van Jacob in ieder geval want die waren in 1812 al overleden. Van Jacob is bekend dat hij landbouwer is in Oudkarspel. In de periode dat Nederland onderdeel uitmaakte van het Franse keizerrijk – dus ten tijde dat dit knipkunstwerk is gemaakt – was hij bovendien de ‘maire’ (burgemeester) van Oudkarspel.  Hij heeft in 1823 zelfmoord gepleegd. Van de curator van het Zijper Museum, Annemarie van Loo-Mulder, begreep ik dat dit in die jaren vaker voorkwam. Het heeft te maken met jaren van misoogsten.

Het knipkunstwerk is in 2022 gerestaureerd. Op de site van het museum staat een foto van voor de restauratie. Het is twee keer tentoongesteld, in 2010 en in 2022. Interessant is de verwijzing naar Tulpesteyn. Waarschijnlijk is dit de naam van de boerderij van Jacob en Neeltje (er staan ook tulpen in het kunstwerk), maar helaas heb ik Tulpesteyn nog niet kunnen terugvinden.

Onderin het knipsel zijn een aantal scenes afgebeeld: van links naar rechts: Adam en Eva worden uit het paradijs verdreven, man met vrouw en hond, koe en paard (verwijzend naar het boerenbedrijf van Jacob en Neeltje?), een melkmeisje met hond en ten slotte Kaïn en Abel (broedermoord).
[Jan Peter Verhave] Bovenin staat Fortuna, zonder bol. Die wereldbol staat eronder met een gevleugelde engel. Wat de antieke soldaten daar doen, is niet duidelijk.

Door Ruben Stam

Beschrijving in de collectie van het Zijper Museum:
Knipwerk, gedeeltelijk ingekleurd, op zwarte ondergrond in zwarte lijst; gemaakt ter gelegenheid van het 15-jarig huwelijk (gehuwd 06.06.1797) van Jacob Hendriksz Paarl(en)berg, en Neeltje Jans Ploeger. De voorstelling is een ereboog met daarin de spreuk EENDRAGT MAAKT MAGT met links en rechts: TULPE STEIJN en daaronder een schild met bovengenoemde namen. Anno 1812
Onderaan twee Bijbelse taferelen: links Adam en Eva worden uit het paradijs gejaagd door een engel; rechts: Kaïn doodt Abel.
Jacob uit Oudkarspel was weduwnaar en geboren in 1763. Overleden Oudkarspel 08-08-1823. Neeltje uit Haringcarspel en geboren in 1774. Zij hertrouwde in 1824 met de 74-jarige Pieter Steeman uit De Rijp, die veehouder was. Zij overlijdt in Alkmaar, 15-04-1837.
Aanvullende informatie in ordner ZCBS-nummers.(plaats: 106, C4-c)

Amsterdam, knipcursus bij mevrouw Kerp; haar leeftijd, noch haar bevende handen hebben haar ervan weerhouden om (o.a.) een cursus in papierknipkunst te geven bij de Volksuniversiteit. Zij wist ons clubje zo te bezielen, dat wij overal knipsels in gingen zien: sommige uithangborden; profielen van mensen in de tram, die zonder dit te weten voor ons poseerden; motieven op kleding, etalages, enz. Toen de cursus afgelopen was, knipte een klein groepje thuis samen verder, zoals overigens hier en daar in diverse plaatsen al gebeurde.

Voor de eerste knipseltentoonstelling in ’t Spant die mevrouw Kerp organiseerde, vroeg ze enkele enthousiaste leerlingen om haar te assisteren. Een paar van ons kwamen toen, tijdens de tentoonstelling, elke dag om te helpen met de rondleiding en de verkoop van knipselkaarten. Het bleek mij toen dat er al enkele honderden knipsters(pers) in Nederland waren, die echter geen of weinig contact met elkaar hadden. Dat vond ik erg jammer. Ik kreeg het idee om zelfgemaakte folders aan iedereen uit te delen om te peilen of er behoefte aan een Vereniging bestond. Een en ander werd met groot enthousiasme ontvangen. We hebben met een stel knipsters de Papierknippersvereniging opgericht. Voor ons “clubblad” sprong, via een prijsvraagje, de dubbelnaam “Knip-pers” eruit.Een eigen blad is natuurlijk een prachtig bindingsmiddel èn stimulans voor een Vereniging.

Magda Helms heeft 20 jaar lang ons blad fantastisch verzorgd. Zij kreeg zelfs bijval van professionele zijde, en heeft met haar speelse creativiteit de “Knip-pers” gemaakt tot een driemaandelijkse verrassing, waar we allemaal naar uitkijken. In enkele gevallen werd een en ander overgenomen door Rieny van Beek, die ook in elk nummer haar eigen rubriek heeft. Ook Maruscha Gaasenbeek valt af en toe voor Magda in . Zij heeft eveneens, zoals velen van ons, vaak voor goede kopij (+ knipsels) gezorgd.

Mevrouw Kerp werd, na voorgedragen te zijn door o.a. Elly Stroucken (u weet wel, van die heksen), geridderd door de Burgemeester van Bussum en ontving op 30 april 1985 de eremedaille in zilver, gebonden aan de Orde van Oranje Nassau, voor de impuls die zij aan de Papierknipkunst had gegeven. Ook de verzendploeg” o.l.v. Atie Willemse heeft jarenlang veel werk gedaan.

Indien u vindt dat het lidmaatschap van onze Vereniging uw leven verrijkt, zou ik bij deze aan u, de leden, willen vragen: “zijn er mensen die een klein beetje van hun vrije tijd kunnen missen om voor een kortere of langere periode een bestuursfunctie op zich te nemen?” Het hoeft niet eens zo veel tijd te kosten. Slechts een paar keer per jaar vindt er een vergadering plaats. Het zou immers zo jammer zijn dat ook onze Vereniging, evenals zovele andere een (flinke) stap terug moet doen. Doe ook eens iets voor uw medeleden: “Neem de stap”. Dit stukje mag niet te lang worden, maar ik wilde nog wel alle vrijwilligers bedanken voor hun inzet.

Door Lies Markus

Lies Markus, een warm, enthousiast en liefderijk mens

Ruim twintig jaar heb ik het geluk gehad om Lies Markus gekend te hebben. Onze eerste ontmoeting was nogal bijzonder.

Zo’n 25 jaar geleden was het feminisme in volle bloei. In 1982 werd in de Melkweg in Amsterdam het “Vrouwenfestival” gehouden en ik was daar uitgenodigd om portretten te komen knippen. Een journaliste van De Telegraaf zag daar wel een artikel in en interviewde me. Dat interview las Lies natuurlijk in de krant, want ze had een speciale antenne voor alles wat maar in de verte met knipkunst te maken had.

Ze belde me op en we maakten een afspraak: ze zou een avond naar de Melkweg komen.

“Kijk maar uit naar een oude vrouw met een stok!” zei ze. Ze was natuurlijk allesbehalve oud, maar nog zie ik de zeer jonge organisatrice van het festival met een geamuseerde glimlach naar me toe komen om me mee te delen, dat “de waarschijnlijk oudste bezoeksters van het festival naar mij op zoek waren!”. En dáár was Lies! Samen met twee, ook al wat oudere, knipvriendinnen. Ik was een volslagen groentje in de knipwereld, maar Lies overrompelde me, pakte me helemaal in en maakte me enthousiast voor de (toen nog op te richten!) vereniging. Een maand na deze ontmoeting werd de eerste grote knipkunsttentoonstelling gehouden in ‘t Spant te Bussum, alwaar Lies begon te lobbyen voor het N.I.C.K. Deze kennismaking werd vriendschap en elke ontmoeting of telefoongesprek was een feest. Oók toen ze steeds minder valide werd en het verdriet om het verlies van haar man Ted haar zwaar viel. Natuurlijk meldde ze (desgevraagd) wat er allemaal mis was, maar ze klaagde nooit en haar humor kwam steeds weer om de hoek kijken.

Altijd was ze meer geïnteresseerd in de ander dan in haarzelf en vroeg: “Vertel, hoe gaat het met jou, heb je het druk, wat ben je aan het doen?”.

Dappere Lies. Ze was voor mij en vele anderen een grote stimulans en een voorbeeld van optimisme door dik en dun.

Haar graf was bedolven onder fel gekleurde bloemen, warm rood, helder rood, oranje en geel. De bloemen waarvan ze hield.

Het leek alsof ze een boodschap van Lies doorgaven: Leef, geef en houd je ogen en armen Wijd open.

Dankje Lies, voor alles.

Elly Stroucken

Opregte Haarlemsche Courant, 28 augustus 1824

Amsterdam den 6 augustus 1824
Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, dat van heden tot en met den 15 October de Tentoonstelling van zijn Kabinet der KNIPKUNST geopend is.
Zaandam, den 26 Augustus 1824.   JAN SOMBEEK SLIJPER.
PS. De Toegang voor aan in de Molenbuurt No. 490, voor ieder Persoon à 6 Stuivers.

Opregte Haarlemsche Courant, 31 augustus 1824

Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, dat van heden tot en met den 15 October de Tentoonstelling van zijn Kabinet der KNIPKUNST geopend is.
Zaandam, den 26 augustus 1824. JAN SOMBEEK SLIJPER
P.S. De Toegang voor aan in de Molenbuurt No 490, voor ieder Persoon à 6 stuivers.

Opregte Haarlemsche Courant, 9 juni 1825

Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, als dat van heden, de Tentoonstelling van zijn KABINET der KNIPKUNST geopend is, tot op den laatsten October. – De toegang vooraan in den Molenbuurt, No. 490, voor ieder Persoon 30 cents.
Zaandam, den 7 Julij 1825.   JAN SOMBEEK SLIJPER

Opregte Haarlemsche Courant, 11 juni 1825

Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, als dat van heden, de Tentoonstelling van zijn KABINET der KNIPKUNST geopend is, tot op den laatsten October. – De toegang vooraan in den Molenbuurt, No. 490, voor ieder Persoon 30 cents.
Zaandam, den 7 Julij 1825.   JAN SOMBEEK SLIJPER

Opregte Haarlemsche courant  25 mei 1826

Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, als dat van Heden, de Tentoonstelling van zijn KABINET der KNIPKUNST, geopend is tot op den laatsten September; de toegang vooraan in den Molenbuurt, No. 490, voor ieder Persoon 30 cents.
Zaandam, den 25 Mei 1826.   JAN SOMBEEK SLIJPER

Opregte Haarlemsche courant  27 mei 1826

Op verzoek van vele Kunstminnaren, heeft de Ondergeteekende de eer te berigten, als dat van Heden, de Tentoonstelling van zijn KABINET der KNIPKUNST, geopend is tot op den laatsten September; de toegang vooraan in den Molenbuurt, No. 490, voor ieder Persoon 30 cents.
Zaandam, den 25 Mei 1826.   JAN SOMBEEK SLIJPER

Opregte Haarlemsche courant  10 augustus 1826

JAN SOMBEEK SLIJPER
Berigt aan Kunstminnaren. De Tentoonstelling van het Kabinet van KNIPKUNST, van JAN SOMBEEK SLIJPER, ten zijne Huize te Zaandam, in de Molenburt No. 490, thans geopend zijnde, zoo heeft dezelven de eer aan de Beminnaren der Kunsten te berigten , dat zich onder dit Kabinet bevindt een Stuk van buitengewone erootte hetwelk door Kunstbeminnaars geacht wordt, als zeldzaam en bewonderingswaardig te wezen. Het Kabinet kan bezigtigd worden dagelijks des morgens van 9 tot 12 uren, en des namiddag van 2 tot 6 uren tot den 15 October 1826. — De toegang voor ieder Persoon is 30 Cents.

Utrechtsche Courant, 18 jun 1830

UTRECHT den 16 Junij. Hadden wij, voor geruimen tijd, het genoegen, onder andere voortbrengselen van kunstvlijt, alshier het beroemde kabinet van wassenbeelden van een Weener kunstenaar, en in het verleden jaar, eene voorstelling van de stad Parijs in relief te beschauwen; thans is alhier voor de beminnaren van kunst en zeldzaamheden ter bezigtiging open gesteld het vermaarde kabinet van knipkunst en boetseersels met de schaar, van Jan Sombeek Slijper, van Zaandam. Deze verzameling bestaat uit een aantal voorwerpen, alle met de schaar vervaardigd, en behelzende voorstellingen van landschappen, afbeeldingen naar beroemde antiquen enz. Onder dezelve munten uit, en zijn als zoodanig de aandacht waardig: een wintergezigt, zijnde een landschap met jagtsneeuw; een boschgezigt, gestoffeerd met herten en jagers; een Engelsch landschap met eene brug in den Gothischen stijl; een Zwitschersch landschap; een Apollo, naar een Italiaansch meester; eene vaas met bloemen; eene kleine brik, onder eenen stolp; en vele kopiien van schilderstukken maar Wouwerman, van Bercheim en andere beroemde meesters. In deze voortbrengselen van echt nationale kunstvlijt bewondert men teregt de juistheid en ronding der beelden, de gelukkige zamenstelling zonder stijfheid van het zoogenaamd ensemble in de landschappen en meer uitvoerige voorstellingen; vooral het zorgvuldige der nabootsing naar het leven, ten aanzien van ettelijke kleine voorwerpen, zoo als het genoemde brikscheepje, en over het algemeen het geduld en de zorg, zoor den vervaardiger aan deze kunststukken ten koste gelegd. Daar enkele van zijne voortbrengselen het geluk hadden, bij de tentoonstellingen te Haarlem en te Gend met onderscheiding vermeld te worden, is het te verwachten, dat zijne verzameling ook alhier door ons kunstminnend publiek niet zonder voldoening zal bezigtigd worden, en de heer Slijper, door dit gunstig onthaal aan zijnen arbeid, hier dezelfde aanmoediging zal vinden, die hem reeds van elders geworden is.

Opregte Haarlamsche Courant, 19 juni 1830

BERIGT aan BEMINNAARS van KUNST.
Het vermaard Kabinet van BOETSEER- en KNIPKUNST, voorstellende meer dan 80 Kunstvoorwerpen, alles vervaardigd doot Jan Sombeek Slijper, van Zaandam, is thans ter bezigtiging binnen Utrecht, in de Korte Nieuwstraat, Wijk F No. 228. De Toegang is 50 Cents de Persoon.

Utrechtsche Courant, 14 juli 1830

Berigt aan beminnaars van Kunst
Het vermaard KABINET van BOETSEER- en KNIPKUNST, voorstellende meer dan 80 Voorwerpen, zoo is het groot in het miniatuur, alles vervaardigd door JAN SOMBEEK SLIJPER van Zaandam, is thans ter bezigtiging binnen Utrecht in de Korte Nieuwstraat, Wijk F, No 228, alwaar ook alle Soorten van Namen en Landschappen te bekomen zijn. De toegomst voor ieder persoon is 30 cents.

Vanaf half januari 2011 ‘heb ik’ een tentoonstelling in Museum Martena in Franeker. Je denkt misschien: dat is pas over een HALF JAAR! Dat is waar. Maar een half jaar is zo voorbij. Vooral omdat ik heel veel in mijn hoofd heb dat ik voor die tentoonstelling wil gaan maken. En het mooie, of het erge, is, dat als je bezig bent met knippen, je weer allemaal nieuwe knipsels  bedenkt. Ik vind het leuk om je het komende half jaar op de hoogte te houden van waar ik deze periode mee bezig ben. Je weet, of misschien ook niet, dat ik de afgelopen jaren een aantal projecten heb gedaan in Amerika. Ook juli vorig jaar en half januari van dit jaar. Een aantal projecten wil ik op de tentoonstelling laten zien. Je kunt ze nu al digitaal bekijken op mijn site: www.paperscream.com. Ga dan naar ‘Projects’. Daar staan ze alle zes bij elkaar. Als je toch op mijn site bent en naar ‘Sculptures’ gaat, zie je een aantal grote ruimtelijke werken.

Hidden Leaves, 90 x 90 x 90 cm.

Eén daarvan staat hiernaast, ‘Hidden Leaves’. Van metaal en papier heb ik een grote open ‘box’ gemaakt en die ben ik gaan vullen met grote geknipte bladeren. Nu hij vol is, zie je alleen de bladeren aan de buitenkant. Je weet dat er binnenin ruim 2 weken knipwerk zit, maar je kunt het niet zien. Dat geeft toch een soort kracht.

A Chinese lady in my backyard, 30 x 21 cm.

Misschien is het ook wel een beetje vreemd om zoiets leuk te vinden. Maar goed, ik wilde het maken en het is nu klaar. Als je dan zo lang bezig bent geweest met nogal grof knippen, wil je wel weer eens gewoon iets moois knippen. Ik kom al jarenlang bij een Chinees in Harlingen waar ze een prachtige placemat hebben. Ik wist dat ik er een keer in wilde knippen, maar nooit wat ik er van zou maken. Ineens dacht ik aan die Chinese mevrouw. Als ik daar nou eens iets omheen knip wat een beetje op mijn eigen Nederlandse tuin lijkt. Dus een schone placemat meegenomen en het werd ‘A Chinese lady in my backyard’. En dat is gelijk het begin van een serie. Hoe zou mijn tuin er uitzien als Matisse een keer langskwam.  Of een Poolse mevrouw. Ik weet niet of ik ze allemaal ga maken, maar er is een begin.

Matisse in my backyard, 30 x 21 cm.

Op mijn site, bij ‘With paper’, zie je ze in kleur. Verder rijdt ik deze zomer van New York naar San Francisco en ben daarvoor een project aan het voorbereiden. Daarnaast heb ik een paar jaar geleden alle silhouetten van iedereen uit mijn dorp geknipt. Ik wil nu kijken hoe een silhouet verandert als iemand lacht, zingt of schreeuwt. Daarvoor heb ik een tijd geleden Marte Röling gefotografeerd en geknipt. Kijk maar bij ‘Projects’. Ik ben nu contact aan het maken met een paar mensen die een ‘beroemd hoofd’ hebben. Hoop dat het allemaal gaat lukken. Ik houd je op de hoogte hoe dat gegaan is. In het decembernummer van de Knip-Pers.

Gerlof Smit.

Aja is dochter van Marietta Loise Cornelia Germ en Dirk Cornelis van Reijendam. Ze doorloopt de HBS in Leiden en daarna volgt ze een opleiding tot analist. Achteraf was ze liever restaurateur van schilderijen, arts of gymjuf geworden.
Ze trouwt met Bob Coutinho, haar jeugdliefde, in 1952. In 1963 verhuist het gezin naar Texel. Bob voert daar een huisartspraktijk met apotheek aan huis. Hier komt Aja’s opleiding goed van pas, zij werkt dus ook in die praktijk.
Aja en Bob krijgen zes kinderen.

Aja was graag van ‘naast de paadjes’. Volgens dochter Mona werkte Aja heel secuur en consciëntieus: haar kinderen hebben haar creativiteit wel geërfd maar niet (allemaal) het perfectionisme.

Knippen
In 1981 krijgt Aja kniples van Marie Wieten, alias Mien Scheer, op Texel. Na de kniples wordt het knippen een ware verslaving, schrijft Aja later aan medeknipster en verenigingslid Marion Schouten-Mol.

Aja Coutinho, voor Marie Wieten: water.

Het eerste contact met andere leden van de Nederlandse Vereniging voor Papierknipkunst legt ze met een oproepje in de eerste Knip-Pers in 1983. Omdat zij weinig gelegenheid heeft om naar tentoonstellingen of andere knipevenementen te gaan en toch graag contact wil hebben met andere knipsters(pers) vraagt Aja Coutinho: “schriftelijke of telefonische reacties op deze oproep, teneinde te corresponderen, knipsels of krantenstukjes te ruilen en iets van elkaar te leren.’’ Daar kwam reactie op van Marion Schouten. Marion en Aja corresponderen jarenlang met elkaar.

Aja demonstreert -en verkoopt- haar papierknipkunst lange tijd op de folkloremarkt op Texel. Van kleine sierlijke knipsels, gelegenheidsknipsels tot silhouetten, waar maar behoeft aan was.

Aja heeft gedurende haar leven vele creatieve uitingsvormen beoefend: naaien, breien, haken, weven, kantklossen, origami, werken met kralen, emailleren, glaskunst, knippen, kalligraferen, tuinieren, vogels kijken, schilderen, aquarelleren, alles houdt haar bezig en beoefent ze met passie en perfectionisme. Veel later werd het knippen te lastig doordat ze minder ziet, en stapt ze over op calligraferen en aquarelleren.
 

Het lukt Aja telkens om nieuwe leeftijdgebonden beperkingen te omzeilen. Het verlies van het zien van kleur valt in de periode waarin ze schildert. Bij de lessen zegt ze dat ze weinig tot geen kleur meer ziet, en dat ze het fijn vindt als er gezegd wordt wat er qua kleur mis dreigt te gaan.

Publicaties
‘Texel geknipt en geschreven’, eigen uitgave, boekje met knipkunst en korte gedichten (haiku) over het Waddeneiland Texel, 1993.

Tentoonstellingen
Mien Scheer 17-07-1996 t/m 14-08-1998 Nederlandse Hervormde kerk van Den Burg